درمان شگفت انگیز سرطان مغز بچه ها؛ پاک شدن کامل تومورهای مرگبار با یک روش درمانی نو - پزشکی مدرن

ساده است! روی دکمه روبرو کلیک کن و تیک کنار سایت خبرنگاران را بزن. بعدش هیچ کار دیگری لازم نیست و صفحه را ببند.

کلیک کن!

بیشتر ما وقتی نام سرطان های مغزی بچه ها را می شنویم، بند دلمان پاره می شود؛ به خصوص وقتی پزشکان می گویند هیچ راه درمانی وجود ندارد و فرصت زنده ماندن بسیار کوتاه است. سال ها بود که علم پزشکی در برابر این دیو بی شاخ ودم دست بسته به نظر می رسید. اما امروز می خواهم خبر شگفت انگیزی را با شما به اشتراک بگذارم که نشان می دهد چطور مرزهای ناممکن در حال جابه جا شدن هستند. در این پست با هم می بینیم که چطور دانشمندان توانسته اند با یک ایده ناب ایمنی درمانی، امید را به دل خانواده هایی بازگردانند که پیش از این هیچ گزینه ای پیش رو نداشتند و گویی به انتهای خط رسیده بودند. بیایید با هم جزئیات این دستاورد بزرگ پزشکی را مرور کنیم.

???? لیست بخش های این نوشته

(کلیک کنید)

1. 1. نبرد با دیو مهارناشدنی؛ تومورهای مغزی بچه ها و سد دفاعی ساقه مغز
2. 2. تفاوت اساسی؛ چرا این درمان با روش های سنتی فرق دارد؟
3. 3. سلاح سه گانه؛ چگونه سلول های مهندسی نشده سرطان را فریب دادند
4. 4. عبور از فیلتر مغزی؛ ایمنی درمان به روش خونی
5. 5. نگاهی به تاریخچه تلخ DIPG و کوشش های نافرجام گذشته
6. 6. آیا این روش انقلابی می تواند برای تومورهای مغزی بزرگسالان هم کارساز باشد؟
7. 7. چالش دسترسی عمومی و هزینه؛ آیا این درمان لوکس به دست همه بچه ها می رسد؟
8. 8. جمع بندی نهایی

نبرد با دیو مهارناشدنی؛ تومورهای مغزی بچه ها و سد دفاعی ساقه مغز

سرطان های مغزی دوران کودکی از مرگبارترین و سخت ترین بیماری ها برای درمان هستند. هرگونه پیشرفتی که بتواند این واقعیت تلخ را تغییر دهد، هیجان و امید زیادی در جامعه علمی و خانواده ها ایجاد می نماید. اخیراً تیمی از پژوهشگران در بیمارستان ملی بچه ها در واشنگتن دی سی (Childrens National Hospital) فاز نخست یک کارآزمایی بالینی را برای درمان نو تومورهای مغزی به سرانجام رسانده اند. نتایج این تحقیق شگفت انگیز بوده است؛ چهار کودک مبتلا به سرطان های مغزی درمان ناپذیر توانسته اند تا چهار سال پس از درمان زنده بمانند و در بدن سه نفر از آن ها هیچ اثری از بیماری باقی نمانده است.

بچه ها و جوانان شرکت نماینده در این کارآزمایی بالینی که ReMIND نام داشت، به دو گروه از بیماری های بسیار سخت مبتلا بودند: یا به گلیومای منتشر داخلی پل مغزی (DIPG) مبتلا بودند و یا تومورهای سیستم عصبی مرکزی (CNS) آن ها پس از درمان های اولیه دوباره عود نموده بود. بیماری اول یعنی DIPG یک سرطان فوق العاده تهاجمی است که بخش پونز (pons) یا همان پل مغزی را در ساقه مغز درگیر می نماید. این بخش از مغز وظیفه کنترل عملنمودهای حیاتی بدن مانند تنفس، ضربان قلب و فشار خون را بر عهده دارد. این تومور معمولاً بچه ها 5 تا 10 ساله را درگیر می نماید و حدود 10 تا 20 درصد از کل تومورهای مغزی بچه ها را تشکیل می دهد.

تا پیش از این، بیشتر بچه ها مبتلا به این نوع تومور بر اساس آمارهای رسمی، بیشتر از دو سال پس از تشخیص بیماری زنده نمی ماندند. تومورهای سیستم عصبی مرکزی که پس از درمان های اولیه عود می نمایند نیز عملاً درمان ناپذیر تلقی می شوند و روش های درمانی موجود برای آن ها، عوارض جانبی بسیار شدید و طاقت فرسایی به همراه دارد. به همین علت است که پزشکان این نوع بیماری ها را به طور جهانی کشنده می دانند، زیرا هیچ گزینه واقعی دیگری برای نجات این بچه ها وجود نداشت.

تفاوت اساسی؛ چرا این درمان با روش های سنتی فرق دارد؟

یکی از بزرگ ترین چالش ها در درمان تومورهای مغزی بچه ها، ناهمگونی (heterogeneity) سلول های تومور است. این یعنی یک تومور واحد می تواند حاوی چندین گروه سلولی با ویژگی ها و رفتارهای متفاوت باشد. به همین علت، پیدا کردن دارویی که بتواند هم زمان به همه این سلول های متنوع حمله کند و آن ها را از بین ببرد، کاری بسیار سخت و گاه غیرممکن است. اگر دارویی فقط یک نوع سلول را هدف قرار دهد، سلول های دیگر به رشد خود ادامه می دهند و تومور دوباره بزرگ می شود.

روش درمانی نو این چالش بزرگ را با هدف قرار دادن هم زمان سه پروتئین مختلف که معمولاً در تومورهای مغزی بچه ها یافت می شوند، حل نموده است. این روش بر پایه سلول های T یا همان سیستم ایمنی خود بدن طراحی شده است؛ چیزی شبیه به درمان معروف CAR-T که پیش از این نتایج درخشانی در درمان سرطان های خون نشان داده بود. در روش CAR-T، دانشمندان سیستم ایمنی بدن بیمار را با مهندسی ژنتیک دستکاری می نمایند تا بتواند سلول های سرطانی را شناسایی نموده و به آن ها حمله کند.

اما درمان نو که در این کارآزمایی بالینی استفاده شد، تفاوت ظریف اما بسیار مهمی دارد. این روش درمان با سلول های T هدف گیرنده آنتی ژن های توموری (TAA-T) نام دارد. در این رویکرد نو، هیچ گونه دستکاری و مهندسی ژنتیکی روی سلول ها انجام نمی شود. به جای آن، سلول های T طبیعی خود بیمار از خون او استخراج می شوند و سپس در آزمایشگاه در مجاورت سلول های ارائه دهنده پروتئین های تومور قرار می گیرند. سلول هایی که به طور طبیعی واکنش نشان می دهند، شناسایی و تکثیر می شوند تا ارتش بزرگی از سلول های جنگنده آماده شود و دوباره به بدن بیمار تزریق شود.

سلاح سه گانه؛ چگونه سلول های مهندسی نشده سرطان را فریب دادند

به گفته تیم تحقیقاتی، این روش نو عوارض جانبی بسیار کمتری نسبت به درمان سنتی CAR-T دارد. علاوه بر این، تزریق این سلول های تقویت شده به جریان خون بیمار، کارایی بسیار خوبی نشان داده است. این یک مزیت بزرگ است، زیرا دیگر احتیاجی به تزریق مستقیم دارو به داخل بافت مغز نیست؛ روشی خطرناک و تهاجمی که می تواند آسیب های جبران ناپذیری به مغز ظریف بچه ها وارد کند.

از آنجایی که این تحقیق یک کارآزمایی بالینی فاز یک بود، تمرکز اصلی دانشمندان روی سنجش مقدار ایمنی و بی خطر بودن درمان بود، نه مقدار اثربخشی مطلق آن. فاز یک اولین مرحله از آزمایش های بالینی روی انسان است و پیش از اینکه این روش به عنوان یک درمان استاندارد و همگانی تایید شود، باید مراحل بعدی را نیز با موفقیت طی کند. در این کارآزمایی، در مجموع 33 بیمار تحت درمان قرار گرفتند که دوزهای مختلفی از سلول ها را دریافت کردند. از میان این بیماران، 11 نفر مبتلا به DIPG و 18 نفر مبتلا به تومورهای عودنماینده غیر ساقه مغز بودند. چهار بیمار نیز پیش از تزریق سلول ها، یک دوره کوتاه شیمی درمانی برای تضعیف موقت سیستم ایمنی دریافت کردند تا سلول های تزریقی شانس بیشتری برای بقا و فعالیت داشته باشند.

پزشکان گزارش داده اند که این درمان به طور کلی بسیار ایمن بوده و بیماران آن را به خوبی تحمل نموده اند. شایع ترین عوارض جانبی گزارش شده تنها سردرد و خستگی خفیف بوده است که در مقایسه با عوارض جانبی وحشتناک درمان های رایج سرطان، ناچیز به شمار می رود. یکی از بچه ها مبتلا به DIPG اکنون بیش از دو سال پس از دریافت این درمان زنده و سرپا است. در گروه تومورهای عودنماینده نیز سه کودک پاسخ فوق العاده ای به درمان دادند و اکنون پس از گذشت نزدیک به پنج سال، هیچ اثری از بیماری در بدن آن ها دیده نمی شود. این در حالی است که این بچه ها پیش از این درمان های بسیار سنگینی شامل 17 دوره شیمی درمانی یا پرتودرمانی را پشت سر گذاشته بودند.

عبور از فیلتر مغزی؛ ایمنی درمان به روش خونی

یکی از موانع همیشگی در درمان بیماری های مغزی، سد خونی مغزی (blood-brain barrier) است. این سد طبیعی اجازه نمی دهد داروها و ذرات خارجی به راحتی از خون وارد بافت حساس مغز شوند. در بسیاری از روش های درمانی، پزشکان ناچارند جمجمه را سوراخ نموده و دارو را مستقیماً وارد بطن های مغزی نمایند. این کار علاوه بر خطرات جراحی و عفونت، استرس روانی شدیدی به بچه ها و خانواده هایشان وارد می نماید.

موفقیت بزرگ این درمان در این بود که سلول های تقویت شده TAA-T توانستند به راحتی و به وسیله تزریق ساده درون رگی، مسیر خود را در بدن پیدا نمایند، از سد خونی مغزی عبور نمایند و خود را به تومور برسانند. این یعنی سلول های ایمنی بدن دارای یک سیستم مسیریابی طبیعی فوق العاده هستند که احتیاج به روش های تهاجمی جراحی را کاملاً از بین می برد. بیمار بدون احتیاج به بستری های طولانی مدت در بخش مراقبت های ویژه، تزریق را دریافت می نماید و با کمترین عارضه به زندگی عادی خود بازمی شود.

نگاهی به تاریخچه تلخ DIPG و کوشش های نافرجام گذشته

برای درک عظمت این دستاورد، باید به گذشته نگاهی بیندازیم. چندین دهه، تشخیص بیماری DIPG برای پزشکان و خانواده ها به معنای یک حکم قطعی بود. به علت حساسیت شدید محل قرارگیری تومور در ساقه مغز، حتی نمونه برداری (biopsy) از این تومورها تا سال ها به عنوان کاری غیرممکن و خطرناک شناخته می شد؛ چرا که یک خطای میلی متری در جراحی می توانست منجر به فلج کامل یا مرگ آنی کودک شود. به همین علت پزشکان مجبور بودند درمان را تنها بر اساس تصاویر ام آر آی (MRI) شروع نمایند.

شیمی درمانی های سنتی نیز به علت همان سد خونی مغزی که پیش تر ذکر شد، عملاً کارایی نداشتند و پرتودرمانی تنها می توانست برای چند ماه رشد تومور را متوقف کند. شکست های پی درپی داروها در آزمایش های بالینی مختلف، این تصور را ایجاد نموده بود که شاید DIPG هرگز درمان پذیر نباشد. اما رویکرد نوین ایمنی درمانی سلولی نشان داد که وقتی کلید قفل را در اختیار خود سیستم ایمنی بدن قرار دهیم، او بهتر از هر جراح و داروی شیمیایی می داند که چگونه دشمن را در تاریک ترین نقاط مغز شکار کند.

آیا این روش انقلابی می تواند برای تومورهای مغزی بزرگسالان هم کارساز باشد؟

یک سوال بسیار مهم که با خواندن این گزارش در فکر ایجاد می شود این است که آیا می توان از این فرمول سه گانه و بدون مهندسی ژنتیک برای تومورهای مغزی کشنده بزرگسالان مانند گلیوبلاستوما (Glioblastoma) نیز استفاده کرد؟ پاسخ علمی به این سوال مثبت و امیدوارنماینده است. اگرچه پروتئین ها و آنتی ژن های موجود روی سطح تومورهای بزرگسالان با بچه ها فرق دارد، اما منطق و مکانیسم اصلی درمان کاملاً یکسان است.

بزرگ ترین مزیت درمان TAA-T این است که احتیاجی به طراحی ژنتیکی پیچیده ندارد. پژوهشگران می توانند با شناسایی سه آنتی ژن شایع در تومورهای مغزی بزرگسالان، سلول های T خود بیمار را علیه آن ها آموزش دهند. از آنجایی که تومورهای بزرگسالان نیز به شدت ناهمگون هستند، هدف قرار دادن هم زمان سه پروتئین مانع از آن می شود که سلول های سرطانی بتوانند راه گریزی پیدا نمایند و در برابر درمان مقاوم شوند. در حال حاضر تحقیقات اولیه برای انطباق این روش روی تومورهای مغزی بزرگسالان شروع شده است.

چالش دسترسی عمومی و هزینه؛ آیا این درمان لوکس به دست همه بچه ها می رسد؟

وقتی صحبت از درمان های سلولی پیشرفته می شود، سایه سنگین هزینه های نجومی و فرآیند فراوری طولانی مدت بر سر بیماران سنگینی می نماید. درمان های مشابه مانند CAR-T به علت احتیاج به مهندسی ژنتیک و تجهیزات پیشرفته آزمایشگاهی، صدها هزار دلار هزینه دارند و تنها در مراکز درمانی فوق تخصصی در کشورهای پیشرفته ارائه می شوند. آیا درمان نو TAA-T نیز قرار است یک درمان لوکس و دور از دسترس باشد؟

پژوهشگران امیدوارند که به علت حذف مرحله مهندسی ژنتیک و استفاده از فرآیندهای طبیعی تر برای تکثیر سلول ها، هزینه فراوری این درمان به مراتب کمتر از روش های دیگر باشد. با این حال، شخصی سازی درمان (یعنی استخراج و پرورش سلول های اختصاصی هر بیمار) همچنان زمان بر و هزینه بر است. چالش بزرگ بعدی دانشمندان این است که چگونه فرآیند فراوری این سلول ها را نیمه اتوماتیک نمایند تا زمان آماده سازی کاهش یابد؛ چرا که بچه ها مبتلا به تومورهای تهاجمی مغزی، زمان زیادی برای منتظر ماندن در صف های طولانی آزمایشگاه ها ندارند.

جمع بندی نهایی

دستاورد نو پزشکان در استفاده از روش درمانی TAA-T، بارقه ای از نور و امید در تاریک ترین گوشه از دنیای انکولوژی بچه ها روشن نموده است. نجات سه کودک مبتلا به تومورهای کاملاً درمان ناپذیر و پاک شدن کامل بدن آن ها از بیماری، اثبات می نماید که سیستم ایمنی مجهز و آموزش دیده بدن انسان، توانمندتر از هر داروی شیمیایی و جراحی تهاجمی است. اگرچه این تحقیقات هنوز در فازهای اولیه واقع شده است و راه درازی تا تایید نهایی در پیش است، اما مسیر آینده درمان سرطان معین شده است: درمانی شخصی سازی شده، بدون عوارض جانبی ویرانگر، ایمن و هدفمند که به جای نابود کردن کل بدن، فقط سلول های بیگانه را هدف می گیرد.

منبع: Nature Medicine